Մեդիա

Հայ իրավապաշտպանը ճանաչում է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը

***

CBC ի բացառիկ հարցազրույցը հայ գրող, քաղաքական վտարանդի Վահե Ավետյանի հետ

***

Վահե Ավետյան. «Ղարաբաղյան հակամարտության շնորհիվ մեր ժողովուրդների մարգինալ մասը հարստանում է»

Ոսկան Սարգսյան

Վահե Ավետյան. «Ղարաբաղյան հակամարտության շնորհիվ մեր ժողովուրդների մարգինալ մասը հարստանում է»
Սեպտեմբերի 27-ին Վրաստանի Թեքալի գյուղում կայացած հասարակական լսումների ժամանակ Շվեդիայում բնակվող քաղաքական գործիչ, գրող Վահե Ավետյանն անդրադառնալով Ղարաբաղյան հակամարտության շուրջ ընթացող հայ-ադրբեջանական բանակցություններին, մասնավորապես հայտարարեց. «Ավելի քան 20 տարի փորձում ենք պայմանավորվել: Մեր լիդերները կարող էին պայմանավորվել մի քանի ժամվա ընթացքում, եթե ցանկանային: Ես բոլոր սերնդի մեր կառավարիչների մոտ տեսնում եմ չպայմանավորվելու ցանկություն : Ինձ թվում է , որ դա փաստ է, որովհետեւ եթե նրանք լուծեն հակամարտությունը, այդ լիդերների, այդ մարդկանց անհրաժեշտությունը պարզապես վերանում է:

Այսինքն՝ այդ մարդիկ իրենց իշխանությունը, իրենց բարեկեցությունն ունեն հակամարտության շնորհիվ: Այսինքն՝ մեր ժողովրդի մարգինալ (լուսանցքային) հատվածը հակամարտության շնորհիվ հարստանում է, մնացած բոլորը աղքատ են: Իրականում ժողովուրդը դա հասկանում է, գուցե դա մենք չէինք հասկանում 20 տարի առաջ, 10 տարի առաջ, այժմ արդեն կա համացանց, ամբողջ տեղեկատվությունը մատչելի է: Ժողովուրդը արդեն հասկանում է, որ մեր լիդերները չեն ուզում պայմանավորվել:Vahe_Avetyan_2

Պայմանավորվածությունները արվում են թաքուն, ժողովուրդը չգիտի, թե ինչի մասին են խոսում, հանդիպում են մեկ այստեղ, մեկ՝ այնտեղ, եւ հետո դուրս են գալիս եւ ասում՝ հանուն բանակցային գործընթացի ինչ-որ բան չենք կարող ասել: Այսինքն՝ ժողովրդին չեն ասում, թե ինչի մասին է խոսքը: Մեր երկու ժողովուրդների մոտ ենթագիտակցորեն այնպիսի զգացում է, որ ինչ-որ գաղտնապահություն է եւ ինչ-որ փաստի առաջ են կանգնեցնում»:

***

«Ես խոսել եմ ԿԳԲ-ից»

Շվեդիայում բնակվող գրող Վահե Ավետյանի մասնակցությունը Լեռնային Ղարաբաղի հարցով’ Բեռլինում հրավիրված կոնֆերանսին Հայաստանում միանշանակ չընդունվեց:

Մայիսի կեսերին Բեռլինի Համբուրգի ներկայացուցչության շենքում «Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունը. կարգավորման փորձառություններ եւ խնդիրներ. գերմանական եւ կովկասյան տեսանկյունից» խորագրով մեկօրյա կոնֆերանս էին կազմակերպել Բեռլինի Ազատ համալսարանի Կասպյան տարածաշրջանային ուսումնական կենտրոնը եւ Հումբոլդտ համալսարանի պատմության ինստիտուտի Ադրբեջանի պատմության ամբիոնը:

«Ա1+»-ի էլեկտրոնային փոստով մի քանի հարց էր ուղղել Վահե Ավետյանին: Հարցազրույցը ներկայացնում ենք ստորեւ.

 Ինչո՞ւ որոշեցիք մասնակցել Բեռլինյան կոնֆերանսին:

Ֆորմալ հրավիրողը պատմաբան դոկտոր Եվա Մարի Ռաուսն էր:  Սակայն սա վաղուց որոշված նախագիծ էր: Երկու տարի առաջ մի խումբ ադրբեջանցի, վրացի, աբխազ, օս, հայ ու մնացյալ կովկասցի գործընկերներով (գրողներ, լրագրողներ, իրավապաշտպաններ, քաղաքագետներ, պատմաբաններ և այլն) հռչակեցինք Կովկասի սիմվոլիկ միություն Թբիլիսիում: Դրանից հետո տրամաբանական շարունակություն որպես առաջացավ Թեքալի գյուղը Կովկասի խաղաղարար նախաձեռնությունների կենտրոն դարձնելու ծրագիրը, ինչը և ներկայացրեցի բեռլինյան կոնֆերանսում, որտեղ հավաքվել էին տասնյակից ավել դոկտոր’ մասնագիտացած այս կամ այն կերպ Կովկասի հարցերում, Բունդեսթագի և ԵՄ-ի տասնյակից ավել պատգամավոր, մեկ տասնյակից ավել դիվանագետ ու Գերմանիայի կառավարության անդամներ, որպեսզի կարծիք հայտնեն Գերմանիայի կառավարությանը Կովկասում իրականացվելիք նոր քաղաքականության ձևավորման վերաբերյալ:

Կոնֆերանսին ներկա էր մոտ 100 մարդ: Կային հայ և ադրբեջանցի լրագրողներ, ուսանողներ: Ներկա էին նաև Գերմանիայում Ադրբեջանի դեսպանն ու Արցախի ներկայացուցիչը:

Ինչի՞ վերաբերյալ էր Ձեր ելույթը:

Թբիլիսիի կոնֆերանսի հիմնական նյութերից մեկը լուստրացիան էր, սովետական մինչ օրս չբացահայտված լրտեսական ցանցի գաղտնազերծումը Կովկասում ու դրանում ներգրավվածներին քաղաքական-հասարակական և անգամ խոշոր տնտեսական ոլորտներից դուրս մղելու անհրաժեշտությունը: Երկու տարի պետք եղավ գերմանացի մեր գործընկերներին կազմակերպելու համար միջոցառում’ նման ներկայացոււցչությամբ:

Այդ հասարակությանն էլ հենց ներկայացրեցի տեսակետս ԿԳԲ-ի կովկասյան բոլոր հանրապետություններում տակավին ներկայության վերաբերյալ, և ունեցած կործանարար դերի մասին: Խնդրեցի պատգամավորներին ներկայացնել խնդիրը Բունդեսթագում և Եվրոպայի խորհրդարանում: Թեքալիի ծրագիրը ներկայացրեցի որպես քաղաքացիական դիվանագիտության օրինակ: Գերմանացիները պատահաբար չէին ընտրված: Ով, եթե ոչ նրանք գիտեն’ ինչ ասել է ՇՏԱԶԻ:

Բեռլինի կոնֆերանսից մի քանի օր հետո տարածված լուրն այն մասին, որ ԵՄ-ը հորդորում է Վրաստանին ստանձնել միջնորդի դեր Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև, և որ այդ երկրի խորհրդարանը սկսում է ԿԳԲ-ի գաղտնազերծման մասին քննարկումներ, կարող եք կապել երկու տարի առաջվա Թբիլիսիի և երեք շաբաթ առաջ տեղի ունեցած Բեռլինի կոնֆերանսների հետ:

Չէ՞իք կարծում, որ Ձեր մասնակցությունն արդեն միանշանակ չի ընդունվի Հայաստանում:

Նախ միանշանակ չպետք է ընդունվի, որովհետև հավաքական մտածելակերպով նախիր չենք, անհատականությունների հավաք ենք, որպես այդպիսին կարող ենք, և պետք է բազմակարծիք լինենք: Բայց այդ պատճառով չէ իրականում բարձրացված աղմուկն ու զրպարտությունը: Կոնֆերանսում խոսել եմ ԿԳԲ-ից ու քաղաքացիական, ժողովրդական դիվանագիտությունից, իսկ հաջորդ օրը, ուսանողների համար դասախոսության ընթացքում, հայերի ազգային ազատագրական շարժումից, ԱՄԿ-ից, ԱԻՄ-ից ու մեծարգո պարոն Պարույր Հայրիկյանից: Թաբուների թաբուն եմ խախտել, խոսելով լայն ներկայացչությամբ պատասխանատուների հետ, հասարակավ: Իհարկե, պետք է խառնվեն իրար չեկիստներն ու նրանց ածանցյալ հասարակական կազմակերպված կարծիքն ու մեդիան: Կզարմանայի, եթե այդպես չլիներ: Հակագրոհ կազմակերպելիս լրտեսական այդ ցանցը մեզանում այնքան է խելքը կորցնում, որ չեն էլ նկատում, որ մայիսի 10-ին գրում, հրապարակում, տարածում են մայիսի 12-ի նորություններ: Ես նման բան չեմ լսել կյանքում, չեմ տեսել մեկին, որ լսել է, որ որևէ երկրում, որևէ թերթ գրի թե ինչ է խոսելու ինչ-որ մեկը երկու օր հետո:

Ճի՞շտ է մամուլի այն հրապարակումը, թե Ձեզ ադրբեջանցիներն առաջարկել են խոսել Խոջալուի դեպքերի մասին:

Ոչ, ճիշտ չէ: Ինչպես նշեցի’ Բեռլինում հայտնվելը սեփական ծրագիրս էր, որը մտահաղացել ու մշակել էինք Թբիլիսիում: Հենց այնտեղ է որոշվել, թե ինչ է խոսվելու, ինչ է ասվելու, ում է ասվելու:

Ադրբեջանցիներ ասելով’ պետք է նկատի ունենալ երևի բեռլինաբնակ գրականագետ դոկտոր պրոֆեսոր Ռասիմ Միրզաևին, որը թարգմանել է պատմվածքս գերմաներեն և ադրբեջաներեն, որովհետև նա միակ ադրբեջանցին է, որի հետ խոսել ու հանդիպել եմ: Նա թբիլիսյան կոնֆերանսի մասնակիցներից ու կազմակերպիչներից մեկն է, մեր հետ միասին մշակել է խնդրո առարկա բեռլինյան կոնֆերանսը:

Նա ինձ չի խնդրել խոսել ցեղասպանությունից, կամ Խոջալուից: Կոնֆերանսի թեման բացարձակ ուրիշ էր, ինչպես նաև դասախոսությանը:

Դասախոսությանը նպատակային ներկա մի քանի հայ, ոչ թե ադրբեջանցի երիտասարդ խնդրեցին ինձ խոսել ցեղասպանությունից ու Խոջալուից:

Ցեղասպանության միջազգային ճանաչման վերաբերյալ իմ կարծիքը հայտնի է վաղուց:

Դեմ եմ միջազգային ճանաչմանը, որովհետև ապացուցված եմ համարում այն, որ հարցը չարաշահվում է այս կամ այն երկրի սեփական շահերը Թուրքիայի հետ կարգավորելու բիզնեսում որպես խաղաթուղթ: Ասածս չի նշանակում, որ մերժում եմ ցեղասպանությունը, ուշադիր եղեք’ խնդրում եմ: Ցեղասպանության փաստը ապացուցված է համարում միջազգային ակադեմիական մի հոծ հանրություն, այդ թվում բազում թուրք գիտնականներ: Խոսում եմ միջազգային ճանաչումից:

Հայերս դրանից ոչինչ չենք շահում, անգամ վնասվում ենք’ ըստ իս: Վերջին հաշվով մեզ պետք է, որ Թուրքիան ճանաչի ցեղասպանությունը: Կարծում եմ, որ ուղիղ բանակցությունները մեզ ավելի բան կտան, քան միջազգային ճնշումը Թուրքիայի վրա, որին ի պատասխան նրանց ցասումը ուղվում է մեր դեմ ամեն անգամ, երբ հերթական ճանաչումն է տեղի ունենում:

Խոջալուի վերաբերյալ հարցին պատասխանեցի, որ ներողություն եմ խնդրել պատերազմի պատճառով տառապած ադրբեջանցիներից 5 տարի առաջ բաց նամակով: Այն նույնպես հրապարակվել է բազում թերթերում, մինչ օրս հասու է ընթերցողին:

Ասացի, որ բարեկիրթ վարվեցողության տարրական կանոն է ներողություն խնդրելն ու ցավակցություն հայտնելը, երբ որոշել ես խոսել մի հարևանի հետ, որի հետ հակամարտությունում զոհվել է բազում ազգական երկու կողմից : Ասացի, որ հուսով եմ, որ ի հայտ կգա այն ադրբեջանցի գրողը, որը ներողություն կխնդրի հայերից նույն բանի համար:

Փոխադարձ ներողությունները դիվանագիտություն էլ չեն, հասարակ, մարդկային նորմալ վարվեցողության կանոն են, օժտված նաև դիվանագիտական դաշտ հարթելու ունակությամբ:

Մեր բոլոր ժամանակների դիվանագետները երախտագիտությամբ կնդունեն (և ընդունում են’ կարծում եմ) սեփական ժողովրդի ներդրումն իրենց աշխատանքում: Այդ հատկապես հիմա է կարևոր, որովհետև խաղաղությունը հրամայական է: Այդ հասկանում են իշխանություններն էլ, ընդդիմությունն էլ, շարքային քաղաքացիներն էլ:

Ընդհանրապես, արժե արդյո՞ք մասնակցել նման հավաքներին, երբ պարզ է, որ հավաքը հրավիրած ադրբեջանցիները հրավիրելու են ելույթ ունենալ ադրբեջանամետ եվրոպացի գործիչներին եւ  լուսաբանումներն էլ լինելու են նույն ոգով:

Բոլորովին պարզ չէ այնպես, ինչպես կարծում եք: Հավաքվածները բարձրագույն մասնագիտական վարպետության ոլորտից էին անխտիր, կովկասյան այս կամ այն հարցով միջազգայնորեն ճանաչված էքսպերտ կամ պատասխանատու: Այդ տեսակը մարդու աչքի է ընկնում ակադեմիական ինտեգրիտետով ու ճշգրտությամբ: Ելույթները բացառապես ակադեմիական էին, ըստ իս’ ճշգրիտ և անկողմնակալ:

Կողմնակալ ճիչեր լսվեցին միայն դահլիճում նստած մի քանի հայ և ադրբեջանցի տաքարյուն էնտուզիաստներից, բայց գերմանացիք կայացած ազգ են, կազմակերպված լռությամբ կովկասյան անդաստիարակությունը մարելու արդյունավետ ունակությամբ: Այդպես էլ վարվեցին:

***

«Վտարանդիությունը միշտ քաղաքական պատճառ ունի»

«Հայաստանի տարբեր ժամանակների նամեստնիկների հետ քաղաքական տարաձայնությունները  դառնում են երկրից դուրս հայտնվելու պատճառ»,- ասում է Շվեդիայում բնակվող Վահե Ավետյանը, ով իրեն  համարում է մեկը  վտարանդի հայ գրողներից: «Ա1+»-ը որոշել է անդրադառնալ այս խնդրին’ հեռվից զրուցելով վտարանդի գրողների հետ:  Մեր առաջին զրուցակիցը  հենց Վահե Ավետյանն է:

Ծննդով երեւանցի Վահե Ավետյանը Հայաստանից հեռացել է 18 տարի առաջ: Մի ուշագրավ փաստ. նա 1990-ինկամավորագրվելէԱնկախությանԲանակիշարքերը, մասնակցելմարտերիևհատուկնշանակությանգործողությունների։ՄասնակցելէՀայաստանիՀանրապետական կուսակցությանհիմնադրմանըևընտրվելկազմակերպությանառաջինխորհրդիանդամ։Կրելէկուսակցականհամար 2-րդքարտը։  Դադարեցրելէգործունեությունըբանակումուկուսակցությունում  1992-ինուբնակությունհաստատելՇվեդիայիթագավորությունում:

–  Ո՞րն է հայ գրողի Հայաստանից վտարվելու պատճառը:

 -Այլախոհությունն առաջին պատճառն է: Երկրորդն այն է, որ հերիք չի խորհում են, դեռ խոսում ու գրում էլ են, չեն վաճառում հոգիները նամեստնիկներին, չեն վախենում, չեն կոտրվում: Մի հանգամանք էլ կա: Վտարանդի գրողները որպես կանոն ունեն հասարակական մեծ ոստայն: Այդ և յուրաքանչյուր գրողի դեպքում խիստ յուրօրինակ բազում այլ պատճառով նամեստնիկները նրանց ֆիզիկապես ոչնչացնել չեն կարողանում, ինչպես վարվել ու վարվում են բազում ուրիշների հետ, ուստի նախընտրում են պարզապես աքսորել:

Ոմանք իրենք են խուսափում հետապնդումից, հեռանում եմ: Վտարանդիների ստեղծած գրականությունը չի տարբեր միայն, այլ նաև անցյալն ու կենսափորձը: Վտարանդիների միությունը քաղաքական միասնական որևէ ուղղվածություն չունի: Մարդու իրավունքն է ընդհանրականը վտարանդի գրողների միջև:

–  Ձեզ վտարեցի՞ն, թե՞ նախընտրեցիք հեռանալ:

 -Սա մի քանի հասարակ բառերի դասավորումով կառուցված բարդագույն հարց է: Ըստ իս’ ոչ ոք ոչ մի երկրից չի հեռանում իր կամքով: Այո, տեղից վեր կենալն ու քայլելը երկրից դուրս գուցե սեփական կամքով է անում, երբ վեր է կենում ու քայլում է դուրս, բայց բոլոր այն հանգամանքները, որ ստիպել են մարդուն դիմել դրան, պարտադրված են շուրջ բոլորն եղած հասարակությամբ: Մարդը սեփական տունը լքում է միայն պարտադրաբար: Ընդհանրացումն անում եմ’ ասելու համար, որ իմ երկրից հեռանալու անձնական դեպքը տարբեր չէ իր տրամաբանությամբ մնացյալ հեռացածներից, որովհետև բոլորն են վտարանդի, անկախ նրանից’ գիտակցում են դա, թե ոչ: Մարդու իրավունքի խախտման դեպքերի մեծ մասն ընդհանրապես տեղ են ունենում այն պատճառով, որ նա ում իրավունքը խախտվում է, տեղյակ չէ իր իրավունքից:

Իմ հեռանալու մասին պրոտոկոլային պատասխանը կլինի այսպիսին երևի.

Հեռացել եմ հիմնականում երեք պատճառով.

1. ՊՏՍ-պոստտրավմատիկ սինդրոմ

2. Մահվան անդադար սպասում, երկու մահափորձ’ վերջին 6 ամսում

3. Աշոտ Նավասարդյանի հորդորն ու հանձնարարականները:

-Այդ պատճառներից ո՞րն էր գլխավորը:

-1992-ին Անկախության Բանակի հրամանատար էի, ՀՀԿ խորհրդի անդամ: Այսօր կարդացողն այս անունները կապելու է բազազ Արտեմի ու զեխ գեներալի պատկերի հետ հարկավ, երբ իրականում 92-ին իմ ու բազում ուրիշ վետերանների դեպքում անխուսափելիորեն նշանակում էր ՊՏՍ – պոստտրավմատիկ սինդրոմ:

Միայն սրա մասին մի քանի գրքով հազիվ հնարավոր լինի ավարտուն պատկեր ունենալ: Ասեմ միայն, որ ամերիկյան յուրաքանչյուր զինվորական, ամեն կոմբատ գործողությունից հետո ուղարկվում է տուն’ մի քանի ամիս հոգեբանների ու այլ մասնագետների հսկողությամբ կազդուրման ու վերականգնման, և անգամ միլիարդավոր դոլարների այդ ներդրումից հետո վետերանների կեսից ավելին գործազուրկ են’ որպես հետևանք’ անտուն, հարբեցող, թմրամոլ, մասնակից ամեն տեսակի ու մակարդակի կազմակերպված քրեական գործունեության: Ապատիկ են մարդկային կյանքի մնացյալ ոլորտների նկատմամբ:

Ես այն ժամանակ չգիտեի’ ՊՏՍ-ն ինչ է, բայց հիշում եմ, որ հեռանալուց առաջ սպառվել էի ֆիզիկապես ու բարոյապես ու հազիվ էի կարողանում ինձ զսպել, որ մարդ չսպանեմ: Սրան ավելացած երկու մահափորձ վերապրեցի վերջին կես տարվա ընթացքում: Շուրջ բոլորս մեկը մյուսի հետևից սկսեցին սպանվել հրամանատարները’ ամենազարմանահրաշ հանգամանքներում: Ես դրա մասին լսում էի ամեն օր, եփվում դրա մեջ, որովհետև բոլորս սերտ կապված էինք գլխավոր շտաբով, ռազմի տրամաբանությամբ ու անհրաժեշտությամբ: Խոսեցի մեկ-երկու անգամ մյուս հրամանատարների, քաղաքական գործընկերներիս հետ, փորձեցի տրամաբանական կապ տեսնել, ցինիկորեն քմծիծաղեցին, բացատրեցին անհանգստություններս գերհոգնածությամբ, առաջարկեցին հանգստանալ, զվարճանալ ինչ-որ ժամանակ, իսկ այդ ընթացքում կրակեցին վրաս երկրորդ անգամ: Դա էլ բացատրեցին նրանով, որ Երևանում ամեն տեղ կրակում են, պատահական գնդակ ում էլ ասես կարող է կպչել: Իմ ունեցած բոլոր հնարավորությունները (այն տարիներին սակավ չէին)’ պարզելու, թե որտեղից կարող եմ հարված ստանալ, անցան ապարդյուն:

Հեռացա, որովհետև չուզեցի սպասել ու տեսնել ընկերներս են ճիշտ, թե ես: Ասեմ, որ այդ ընկերներիս մեծ մասին հետագայում սպանեցին մեկը մյուսի հետևից: Նրանցից այսօր մի քանիսը կան միայն, բայց դրա մասին կարող եմ խոսել միայն իրական անկախ Հայքի, իրական ազգային անվտանգության խորհրդի նիստում:

Երրորդ շատ կարևոր հանգամանքն այն էր, որ Աշոտ Նավասարդյանը, որը բացի ընկերս լինելուց, նաև գերագույն հրամանատարն էր Անկախության Բանակի և ՀՀԿ-ի նախագահը, որի խորհրդի անդամ էի, 92-ի սկզբին մասնավոր զրույցում տեղեկացրեց, որ երկրում բոլորին առել են «կալպակի» տակ, այդ թվում’ հանրապետականներին, ու դրա վերաբերյալ տվեց ինձ հանձնարարականներ, որոնց հետ նույնպես կապված է արտասահմանում հայտնվելս: Սրա մասին էլ հրապարակավ մանրամասն խոսելուց առաջ հարկ է հաշվետվություն ներկայացնել անվտանգության խորհրդին: Կգա դրա ժամանակը: Ավելացնեմ միայն այն, որ հանձնարարականները կատարված են ու պտուղ են տալիս: Արժե անշուշտ հիշատակել այստեղ, որ Աշոտ Նավասարդյանը որպես պետականաստեղծ ռազմավար, դեռ ուսումնասիրված չէ: Նրա անունը չարաշահվել է միայն պատեհապաշտ ստահակների զեխ կյանքն արդարացնելու համար:

Սրանք ծավալուն հարցեր են, կարիք ունեն բազում էջի, վերլուծության: Այս ամենի մասին դեռ կխոսենք հոդվածներով, գրքերով, ելույթներով, դասախոսություններով, հարցազրույցներով ու ասուլիսներով հարկավ, ասեմ միայն ընդհանրացում որպես, որ 92- ից ԿԳԲ-ն ետ է գրավել երկիրն ու սկսել անխնա արմատախիլ անել բոլոր ծանոթ ու ապագայում հնարավոր աճելիք անկախականներին:

 -Խնդի՞րը ՀՀՇ-ն էր, թե՞ ՀՀԿ-ն:

-Մեր հանգամանքում նշանակություն չունի ՀՀՇ, թե ՀՀԿ: Բոլոր կազմակերպություններում ներթափանցած ու ղեկավարող ԿԳԲ-ն նշանակություն ունի, ուրիշ ոչ մի բան:

Նրանց վերաբերյալ արխիվները հեռացվել են արդեն Հայաստանից, որպեսզի երբևէ չբացահայտենք մեջներս և արմատախիլ անենք:

Նրանք չեն մտածել այն մասին, որ գալու է ժամանակ, որ արխիվների կարիքն այլևս չենք ունենալու: Պարզապես առանց դաժանությունների թոշակի ենք ուղարկելու երեք սերնդի հանրապետական ու տեղական բոլոր իշխանավորներին ու դրանով իսկ 100 տոկոսով ազատվենք չեկիստներից ու բոլշևիկներից:

 -Դուք իբրեւ ՀՀԿ հիմնադիրներից մեկը, այսօր, երբ ՀՀ-ում իշխանությունը հիմնականում ՀՀԿ-ականների ձեռքում է, չե՞ք կարող վերադառնալ Հայաստան:

-Հենց այդ պատճառով չեմ կարող վերադառնալ: Կբանտարկեն ինձ անմիջապես, ինձ կմոռանան մի տասնյակ տարի անգամ ամենակատաղի իրավապաշտպաններն ու ընդդիմադիր առաջնորդները, ինչպես սեփական շարքերից արմատախիլ արված հարգարժան պարոն Մուրադ Բոջոլյանին մոռացան օրինակ:

Ներկայիս հանրապետականները ոչ մի կապ չունեն իմ հանրապետականների հետ, բացառությամբ մի քանի հոգու, որոնց կուսակցության շարքերում մնալը վստահաբար կապված է եղել բարոյական զոհողությունների հետ:

Մի օր առիթ կլինի նայելու նրանց աչքերին:

–         Ինչո՞ւ են այս գրողները վտանգավոր:

 – Որովհետև կարդացվում են բոլորից շատ, ինչն իր հերթին նշանակում է որ կարող են հասարակություն ուղղորդել և անգամ առաջնորդել, իսկ նամեստնիկները ցանկանում են հասարակության մեջ խոսող (գրող, լրագրող) նշանակել ագիտացիայի ու պրոպագանդայի բաժնին հլու հնազանդներին:

Վտարանդի գրողներից ոչ ոք չի թաքցրել երբևէ, որ նամեստնիկներին պետք է ձերբակալել և ուղարկել դատարաններ: Նամեստնիկները վտարանդիներին համարում են’ բավարար ունակ հեղաշրջում իրականացնելու կամ նշանակալից մասնակցություն ունենալու համար, այդ պատճառով հեռացնում են: Նույն այդ պատճառով վտարանդիների խնդիրը հանրությունից թաքցնում են բանսարկու լռությամբ, նամեստնիկների նշանակած ու կերակրած լրագրողները, իրավապաշտպանները, քաղաքական-հասարակական գործիչները, գրողները և գրանտակեր այլ ակտիվիստներ:

Երբ կա ինտերնետ եւ հնարավոր  էասելիքը տեղհասցնել, ինչո՞ւ թույլ չեն տալիս հայրենիք վերադառնալ:

-Ինտերնետով հնարավոր չէ հեղափոխություն անել: Պետք է ներկա լինես մարդկանց մեջ, ում հետ խոսում ես: Հեղափոխություն ասելով’ նկատի չունեմ նամեստնիկների ձերբակալումն ու ազնիվ ընտրություն անելը միայն: Դա սկիզբն է և ամենահեշտը: Դրա փորձն ունենք 1988-ից: Դժվարը հոգևոր ու մտավոր հեղափոխությունն է, համեմատաբար երկար ժամանակ պահանջող ու հնարավոր չէ այն իրականացնել ինտերնետով’ առանց սեփական երկրում ու ժողովրդի մեջ կենդանի ներկայության: Այդ ընթացքում, երբ վտարված են գրողները, որպես այդպիսիք նշանակվում են ագիտացիայի ու պրոպագանդայի կուրատորներն ու ճաշակ են մշակում աճող սերնդի մոտ’ օգտվելով վտարանդիների բացակայությունից: Այդ կուրատորները վերացական մարդիկ չեն, այլ մեզանում գործող լրագրողները, գրողները, քաղաքական-հասարակական գործիչները, մարդու իրավունքի պաշտպաններն ու տարատեսակ ակտիվիստները: Նրանք, ովքեր տարիներ շարունակ տեղեկացված են եղել համաքաղաքացիների քաղաքական աքսորի մասին, բայց կազմակերպված ու դավադրաբար լռել են: Սա վերաբերում է նաև Սփյուռքում գործող բոլոր կազմակերպություններին, լրատվական միջոցներին ու պարբերականներին:

Ինչպե՞ս են պայքարում վտարանդի գրողները:

-Գրելով հիմնականում, բայց վստահեցնում եմ, որ առաջին իսկ առիթով կնետեմ Մոլոտովի կոկտեյլն անձամբ, առանց վարանելու ակնթարթ անգամ:

Վտարանդի գրողներն ապրում են տարբեր երկրներում, գործուն են տեղի միջավայրերում, ու նրանց զբաղմունքը գրելուց զատ սաստիկ տարատեսակ է, բայց դրանից հարստանում է անչափ ընդհանրականն ու համատեղ գործունեության դաշտը:

Ինչպիսի՞ կարգավիճակով են վտարանդիները ապրում օտար ափերում:

 -Կարգավիճակ ասելով’ եթե նկատի ունեք վտարանդիների ներկա երկրներում ապրելու իրավաբանական հիմնավորումը, կասեմ որ բոլորը քաղաքացիներ են: Սա անչափ կարևոր է մեկ անգամ շեշտել, որպեսզի հայրենաբնակները դադարեն ակնարկել, որ ամբողջ աղմուկն արվում է նրա համար, որ մնան արտասահմանում:

Ոչ, սիրելիներս. ամբողջ աղմուկն արվում է նրա համար, որ վտարանդիները դեմ են եղել երկրից հեռանալուն, և դեմ են հիմա: Նրա մասին է աղմուկը, սիրելիներս, որ վտարանդիներն ուզում են իրենց ներկայիս երկրները թողնել ու վերադառնալ հայրենիք’ իրենց լիարժեք իրավունքով և ազատությամբ’ մշակութային, հասարակական, քաղաքական կյանքում սեփական տեղերը գրավելու:

Հայգ րողների դեպքում սա խորհրդային տարիներից մնացած երեւո՞ւյթէ, թե զուտ Հայաստանի երրորդ Հանրապետությանը բնորոշ:

 -Հայ գրողը բոլոր ժամանակներում վտարանդի է հայերի մեջ:

 –Վտարանդի գրողների գրքերը ինչպես են հասնում հայաստանցի ընթերցողին:

– Չեն հասնում:

Քաղհալածյալ եւ վտարանդի հասկացություններն ինչո՞վ են նման եւինչո՞վ տարբեր:

  -Գրողի վտարանդիությունը միշտ քաղաքական պատճառ ունի: Միշտ:

Զրուցեց Կարինե Ասատրյանը

***

Երևան, 2013, հունվար

Արմեն Մելիքյան, մարտի 1-ի առիթով, 2008, Լոս Անջելես

Արմեն Մելիքյանը վտարանդի հայ գրողների մասին, Լոս Անջելես, 2006թ․

 

Վտարանդի հայ գրողների միության առաջին հայտարարությունը

ԱՀԱԶԱՆԳ, Լոս Անջելես, 2006թ․

Արմեն Մելիքյանի հետ 2006 թ. 

Գրող Վահե Ավետյանի նամակը ներկայացվում է առանց խմբագրման:

«Սիրելի «Ա1+»,

Կարդացի ձեր «Բոլորին, բոլորին, բոլորին» անվանված հայտարարություն հոդվածը էլեկտրոնային ձեր թերթում, որով հասարակությունը հրավիրվում է բողոքի երթի, ի պաշտպանություն խոսքի ազատության։ Սրտանց ցանկանում եմ մասնակից լինել, բայց ցավոք չեմ կարող, որովհետև հետապնդում է ինձ ինքնանշանակ իշխանության՝ խունտայի անօրինական ոստիկանությունը, խափանելու համար իմ քաղաքական, հասարակական, մշակութային գործունեությունը հայրենիքումս։

Ես դատապարտել ու դատապարտում եմ «Ա1+» – ի դեմ գործած անօրենությունները, իմ ձայն եմ միացնում այս անգամ էլ բողոքին, կոչ եմ անում համաքաղաքացիներիս դուրս գալ երթի ու թիկունք կանգնել խմբագրությանը։

Խնդրում եմ նաև, դատապարտել իմ դեմ կատարվող հանցագործությունը, որովհետև առաջին՝ «Անկախության Բանակ» գրքիս լույս տեսնելուց հետո իմ դեմ հարուցվել է զեղծ քրեական գործ, չնայած փաստին, որ ապրում եմ արտասահմանում, և մինչև օրս չի վերացվել։

Խնդրում եմ պաշտպանել նաև իմ խոսքի իրավունքը, որովհետև անհատ գրողը կամ լրագրողն են «զանգվածային լրատվական միջոցը»՝ դրա ամենատարրական մասնիկը։

Նամակիս կցում եմ ձերբակալմանս հրամանը ապացուցող փաստատուղթ։

Զորակցությամբ՝

Վահե Ավետյան

29.03.2007, Վաշինգտոն»

mentlos        mentedik

Երևան, 2004 թ.
Զրույց Վիոլետ Գրիգորյանի հետ